Toluol.svg Toluene-from-xtal-3D-balls.png
شناساگرها
شماره ثبت سی‌ای‌اس ۱۰۸-۸۸-۳ 
پاب‌کم ۱۱۴۰
کم‌اسپایدر ۱۱۰۸ 
UNII 3FPU23BG52 
دراگ‌بانک DB01900
KEGG C01455 
ChEBI CHEBI:17578 
ChEMBL CHEMBL۹۱۱۳ 
شمارهٔ آرتی‌ئی‌سی‌اس XS5250000
جی‌مول-تصاویر سه بعدی Image 1
خصوصیات
فرمول مولکولی C7H8 or C6H5CH3
جرم مولی 92.1381 g/mol
شکل ظاهری مایع بی رنگ
چگالی 0.8669 g/mL (20 °C)
دمای ذوب −95 °C 178.2 K
دمای جوش
110.6 °C 383.8 K
انحلال‌پذیری در آب 0.47 g/L (20–25 °C)
ضریب شکست (nD) 1.497 (20 °C)
گرانروی 0.590 پواز at 20 °C
ساختار
گشتاور دوقطبی 0.36 D
خطرات
MSDS SIRI.org
کدهای ایمنی R۱۱, R۳۸, R48/20, R63, R65, R67
شماره‌های نگهداری , S36/37, S۲۹, S۴۶, S62
خطرات اصلی highly flammable
لوزی آتش
Reactivity (yellow): no hazard code Special hazards (white): no code

NFPA 704 four-colored diamond

نقطه اشتعال 4 °C (39 °F)
Threshold Limit Value 50 mL m−3, 190 mg m−3
ترکیبات مرتبط
مرتبط با هیدروکربن آروماتیک بنزن
زایلیل
نفتالین
ترکیبات مرتبط متیل‌سیکلوهگزان
به استثنای جایی که اشاره شده‌است در غیر این صورت، داده‌ها برای مواد به وضعیت استانداردشان داده شده‌اند (در 25 °C (۷۷ °F)، ۱۰۰ kPa)

تولوئن از هیدروکربنهای آروماتیک است و به مقدار زیادی در قطران زغال سنگ یافت می‌شود. مایعی بی‌رنگ و آتش‌گیری است و به عنوان حلال در صنایع مختلفی چون رنگ و رزین کاربرد دارد. فرمول شیمیایی آن C6H5CH۳ می‌باشد و از واکنش متیل یدید (CH3I) با بنزن و آلومینیوم کلراید (AlCl3) می‌توان آن را در شرایط آزمایشگاهی تولید کرد.

بااکسایش تولوئن توسط یک اکسنده قوی نظیر سولفوسالیسیک اسید می‌توانیم به یکی از مشتقات تولوئن(بنزن) به نام بنزوئیک اسید دست یافت. بنزوئیک اسید جامدی سفید رنگ با بلورهای سوزنی شکل است که خاصیت ضد کپک داشته و به همین دلیل در صنعت سوسیس و کالباس‌سازی از آن استفاده می‌شود. کلیه مشتقات بنزن کم و بیش سرطانزا هستند.

تاریخچه

خواص و ویژگی‌ها

تولوئن هیدروکربنی آروماتیک با فرمول شیمیایی C6H5CH3 یا C7H8 است. این ماده که شامل یک گروه متیل متصل به حلقه بنزنی است دارای خواصی مشابه بنزن ولی بسیار کم خطرتر از این ماده است.

تولید

روش تولید تولوئن در شرایط آزمایشگاهی به‌طور خلاصه به شرح زیر است:

در داخل یک لوله آزمایش بزرگ و مقاوم، ۲ml از مایع بنزن را با چند قطره از یدید متیل (CH3I) و ۰٫۴ گرم آلومینیوم کلراید (AlCl3) پودری شکل به آرامی حرارت دهید تا هنگامی که کاغذ تورنسل مرطوب شده در بالای لوله آزمایش، از رنگ آبی به سرخ تبدیل شده و پایان واکنش را مشخص نماید.

کاربرد

تولوئن (متیل‌بنزن یا فنیل‌متان)، مایعی صاف و نامحلول در آب با بویی شبیه بوی تینرهای رنگ معمولی است. تولوئن از گروه ترکیبات آروماتیک است و به عنوان یک مادهٔ اولیه و همچنین حلال شیمیایی کاربرد دارد. کاربردهای دیگر آن عبارتست از حلال رنگ، تینر رنگ، درزگیر سیلیکونی، واکنش‌گر شیمیایی، پلاستیک، جوهر چاپ، چسب، لاک و ضدعفونی‌کننده و گندزدا. همچنین می‌توان از آن برای ساخت فوم و TNT استفاده نمود.

خطرات و مسمومیت

تولوئن کاربرد آن به عنوان دارویی استنشاقی برای زدودن سموم می‌باشد. سمیت تولوئن در مقایسه با بنزن بسیار کمتر است. هرچند غلظت بسیار بالایی لازم است تا تنفس تولوئن منجر به مرگ شود، اما غلظت‌های کمتر آن به راحتی بر روی سیستم عصبی تأثیر می‌گذارند. غلظت‌های کم تا متوسط تولوئن، سبب خستگی، سرگیجه، ضعف، رفتار نامتعادل، نقصان حافظه، بی‌خوابی، کم‌اشتهایی، و کم شدن دید و شنوایی می‌گردد. این حالات با از بین رفتن حضور تولوئن، کم می‌شوند. تولوئن ممکن است بر کلیه اثر نامطلوب بگذارد. هیچ مدرکی دال بر سرطان‌زا بودن تولوئن در دست نیست. غلظت مجاز 20ppm برای محیط کار توسط OSHA و mg/l۱ توسط EPA برای آب آشامیدنی توصیه شده‌اند. تولوئن نه تنها از طریق استنشاق بخارش می‌تواند به بدن انسان وارد شود، بلکه از خاک‌های آلوده شده هم این امکان وجود دارد؛ چرا که در این حالت، امکان تماس مستقیم انسان با خاک، نوشیدن آب زیرزمینی آلوده و تبخیر از خاک وجود دارد. با توجه به سرطان‌زا بودن بنزن، هم‌اکنون از تولوئن که خواصی شبیه به بنزن دارد، به عنوان جانشین استفاده می‌شود.

مصارف آزمایشگاهی تولوئن

  • از بین برنده کوکائین از برگ های کوکا در تولید شربت کوکاکولا
  • شکستن گلبول های قرمز خون به منظور استخراج هموگلوبین در آزمایشات بیوشیمی
  • خنک کننده برای قابلیت های انتقال حرارت مناسب در تله های سرد سدیم مورد استفاده در حلقه های سیستم راکتور هسته ای
  • به عنوان حلال برای نانو مواد کربن از جمله نانو لوله‌ ها و فولرها و یک نشانگر فولرن (که رنگ محلول C60 آن بنفش روشن است)
  • به عنوان سیمان در کیت های پلی استایرن ریز (با حل کردن و سپس سطوح فیوزینگ) با توجه به قابل استفاده بودن آن با قلم به صورت دقیق